Uzasadnienie projektu nowelizacji ustawy z 2011 r. wśród celów wprowadzanych zmian wskazywało na potrzebę zwiększenia integracji uczelni z otoczeniem społeczno-gospodarczym i wyposażenia absolwentów w umiejętności i kompetencje niezbędne na współczesnym rynku pracy, m.in. przez wprowadzenie profilu praktycznego, który w art. 2 ust. 1 pkt. 18e zdefiniowano jako profil „obejmujący moduł zajęć służących zdobywaniu przez studenta umiejętności praktycznych”.

Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z 5 października 2011 r. w sprawie warunków prowadzenia studiów na określonym kierunku i poziomie kształcenia zakładane efekty kształcenia opisuje się odrębnie dla każdego profilu, a ich merytoryczne zróżnicowanie uwidoczniono w rozporządzeniu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z 2 listopada 2011 r. w sprawie Krajowych Ram Kwalifikacji dla Szkolnictwa Wyższego.

W § 12 pierwszego z ww. rozporządzeń wskazano, iż nauczyciel akademicki może być wliczany do minimum kadrowego kierunku studiów o profilu praktycznym, jeżeli posiada dorobek w obszarze wiedzy, odpowiadający obszarowi kształcenia, wskazanemu dla tego kierunku studiów, w zakresie jednej z dyscyplin naukowych lub artystycznych, do których odnoszą się efekty kształcenia dla danego kierunku lub posiada doświadczenie zawodowe zdobyte poza uczelnią, związane z umiejętnościami wskazanymi w opisie efektów kształcenia dla tego kierunku.

W myśl art. 9a ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym w brzemieniu sprzed nowelizacji, podstawowa jednostka organizacyjna uczelni prowadząca studia pierwszego stopnia o profilu praktycznym może zaliczyć do minimum kadrowego w miejsce samodzielnego pracownika naukowego lub osoby, która nabyła uprawnienie równoważne z uprawnieniami doktora habilitowanego, dwóch pracowników posiadających stopień naukowy doktora, natomiast w miejsce osoby posiadającej stopień naukowy doktora – dwie osoby posiadające tytuł zawodowy magistra i znaczne doświadczenie zawodowe zdobyte poza uczelnią w dziedzinie związanej z kierunkiem studiów. Liczba wspomnianych osób nie może jednak przekraczać połowy liczby osób zaliczanych do minimum kadrowego w każdej z wskazanych grup nauczycieli akademickich.

Ponadto w art. 168a ustawy umożliwiono uczelni prowadzenie studiów o profilu praktycznym z udziałem podmiotów gospodarczych, których sposób prowadzenia i organizację określa umowa zawarta w formie pisemnej między uczelnią a podmiotem gospodarczym.

Dotychczasowe przepisy nie precyzowały w dostatecznym stopniu wymagań, jakie powinna spełniać uczelnia chcąca prowadzić kształcenie o profilu praktycznym, w czym można upatrywać jednej z głównych przyczyn relatywnie niewielkiego zainteresowanie tworzeniem kształcenia o takim profilu. Większość uczelni nie zdecydowała się na realizację kształcenia o omawianym profilu, a te które podjęły się tego zadania, kierowały się przede wszystkim wskazówkami ekspertów bolońskich.

W trudnej sytuacji postawiona została również PKA, formułująca opinie w sprawie wniosków o przyznanie uprawnień do prowadzenia studiów o profilu praktycznym czy też dokonująca oceny na podstawie ogólnych wskazań wynikających z rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 29 września 2011 r. w sprawie warunków oceny programowej i oceny instytucjonalnej.

Nowelizacja ustawy wchodząca w życie 1 października br. powinna w znaczącym stopniu zmienić tę sytuację.

Po pierwsze, doprecyzowano definicję profilu, opisując go w art. 2 ust. 1 pkt. 18e ustawy jako „profil programu kształcenia obejmującego moduły zajęć służące zdobywaniu przez studenta umiejętności praktycznych i kompetencji społecznych, realizowany przy założeniu, że ponad połowa programu studiów określonego w punktach ECTS obejmuje zajęcia praktyczne kształtujące te umiejętności i kompetencje, w tym umiejętności uzyskiwane na zajęciach warsztatowych, które są prowadzone przez osoby posiadające doświadczenie zawodowe zdobyte poza uczelnią”.

Po drugie, w związku z powyższym zmieniono treść art. 9a, który w nowym brzmieniu umożliwia na wcześniej wskazanych zasadach zastępowanie w minimum kadrowym jednego nauczyciela akademickiego dwoma innymi, już nie tylko na studiach pierwszego stopnia o profilu praktycznym, ale również na studiach drugiego stopnia lub jednolitych studiach magisterskich o takim profilu. Ponadto nauczyciele akademiccy zaliczani do minimum kadrowego na takich zasadach, posiadający doświadczenie zawodowe zdobyte poza uczelnią, mogą być zatrudnieni w wymiarze nie mniejszym niż 25% pełnego wymiaru czasu pracy. Zmiany te powinny ułatwić pozyskiwanie osób, które ze względu na pracę zawodową przede wszystkim poza uczelnią nie mają możliwości poświęcenia się pracy dydaktycznej w pełnym wymiarze czasu pracy.

Po trzecie, zgodnie z ust. 6 znowelizowanego art. 8 UPSW dotyczącego zwiększenia ogólnej liczby osób, które uczelnia publiczna może przyjąć na studia stacjonarne na dany rok akademicki, minister właściwy do spraw szkolnictwa wyższego określi w drodze rozporządzenia m. in. zakres danych zawartych we wnioskach o wyrażenie zgody na takie zwiększenie. Uwzględni przy tym w szczególności informacje o liczbie miejsc przewidzianych dla studentów kierunku studiów o profilu praktycznym, biorących udział w obowiązkowych praktykach zawodowych, mając na względzie strukturę kształcenia i zapotrzebowanie rynku pracy na absolwentów poszczególnych kierunków studiów.

Czwarta istotna zmiana wiąże się z zakresem podstawowych zadań uczelni ujętych w art. 13 UPSW. Wśród nich przewidziane jest m. in. prowadzenie badań naukowych i prac rozwojowych, świadczenie usług badawczych oraz transfer technologii do gospodarki, kształcenie i promowanie kadr naukowych oraz stwarzanie osobom niepełnosprawnym warunków do pełnego udziału w badaniach naukowych. Z obowiązku realizacji tych zadań zwolniona jest uczelnia zawodowa prowadząca wyłącznie studia o profilu praktycznym. Powstanie podgrupy takich uczelni będzie wynikiem znacząco przebudowanych zasad uzyskiwania uprawnień do prowadzenia studiów, opisanych w art. 11 UPSW.

Podstawowa jednostka organizacyjna uczelni nieposiadająca uprawnienia do nadawania stopnia naukowego doktora habilitowanego w obszarze kształcenia i dziedzinie, do których jest przyporządkowany kierunek studiów, spełniająca warunki określone w przepisach dotyczących nauczycieli akademickich, efektów kształcenia oraz standardów kształcenia przygotowującego do wykonywania zawodu nauczyciela – w przypadku kształcenia przygotowującego do wykonywania zawodu nauczyciela, która nie posiada uprawnienia do nadawania stopnia naukowego doktora w obszarze kształcenia i dziedzinie, do których jest przyporządkowany kierunek studiów – może uzyskać uprawnienie do prowadzenia, zgodnie z opisem efektów kształcenia określonym przez senat uczelni studiów o profilu innym niż praktyczny, tj. studiów o profilu ogólnoakademickim, dopiero jeżeli:
a) prowadzone na tym kierunku studia pierwszego lub drugiego stopnia o profilu praktycznym uzyskały co najmniej pozytywną ocenę jakości kształcenia Polskiej Komisji Akredytacyjnej,
b) zatrudnia w pełnym wymiarze czasu pracy co najmniej ośmiu samodzielnych nauczycieli akademickich lub będących osobami, które nabyły uprawnienia równoważne z uprawnieniami doktora habilitowanego, dla których uczelnia stanowi podstawowe miejsce pracy, reprezentujących dziedzinę nauki lub sztuki związaną z danym kierunkiem studiów,
c) prowadzi badania naukowe w dziedzinie związanej z kierunkiem studiów.

Wspomnianym podstawowym jednostkom organizacyjnym uczelni uprawnienie do prowadzenia studiów nadaje, na wniosek rektora, minister właściwy do spraw szkolnictwa wyższego, po zasięgnięciu opinii Polskiej Komisji Akredytacyjnej – w zakresie wskazanym w omawianym artykule – oraz właściwego ministra nadzorującego uczelnię, o którym mowa w art. 33 ust. 2. Przepisy stosuje się odpowiednio do uczelni, w której nie ma podstawowej jednostki organizacyjnej prowadzącej co najmniej jeden kierunek studiów, jeżeli w jej strukturze nie występuje jednostka organizacyjna posiadająca uprawnienie do nadawania stopnia naukowego doktora habilitowanego.

Ponadto, uwzględniając także omawiany już art. 8 ust. 6, co jednoznacznie rozwiewa dotychczasowe wątpliwości dotyczące nie wynikającej wprost z przepisów sprzed nowelizacji obligatoryjności przewidzenia w programie kształcenia praktyki zawodowej – „podstawowa jednostka organizacyjna uczelni prowadząca kształcenie na określonym kierunku studiów i poziomie kształcenia o profilu praktycznym jest obowiązana uwzględnić w programie kształcenia co najmniej trzymiesięczne praktyki zawodowe. Jednostka ta może organizować kształcenie przemiennie w formie zajęć dydaktycznych realizowanych w uczelni i w formie praktyk odbywanych u pracodawcy, uwzględniając realizację wszystkich efektów kształcenia przewidzianych w programie kształcenia dla tego kierunku, poziomu i profilu kształcenia”. Niestety, pojawia się pytanie o sposób transponowania tygodni na godziny w przypadku konieczności włączenia praktyk do programu studiów i przyznania im punktów ECTS.

Opisane zmiany zmniejszają liczbę pytań stawianych przez uczelnie tworzące studia o profilu praktycznym, jednak nie wyczerpują ich puli. Biorąc jednak pod uwagę treść projektów rozporządzeń należy zakładać, że inne wytyczne dotyczące tego profilu pojawią się w uaktualnionych wersjach aktów wykonawczych dotyczących warunków prowadzenia studiów czy warunków oceny PKA. Zwłaszcza, ze pierwsze z nich będzie zawierało od dawna wyczekiwane wskazanie zakresu informacji objętych wnioskiem o nadanie podstawowej jednostce organizacyjnej uczelni uprawnienia do prowadzenia studiów na określonym kierunku, poziomie i profilu kształcenia.