Ebook: Tworzenie nowoczesnych kierunków studiów. Od danych do wdrożenia
Skuteczność WSZJK zaczyna się od podstaw. Dlaczego uczelnie powinny dbać o kompletność procedur ewaluacyjnych?
Wewnętrzny system zarządzania jakością kształcenia (WSZJK) to jeden z najważniejszych filarów nowoczesnej uczelni, jednak nie zadziała bez stosowania kompletu odpowiednich procedur. Bez niego nie spełnia swojej roli, nie wspiera decyzji, nie chroni przed zarzutami i nie pomaga rozwijać jakości.
Od wielu lat eksperci Polskiej Komisji Akredytacyjnej zwracają uwagę na niekompletność i nieskuteczność WSZJK w uczelniach. Często system ten jest rozbudowany na papierze, ale niezrozumiały w praktyce, albo brakuje w nim podstawowych procedur, co uniemożliwia rzetelną ocenę jakości programów studiów i ich realizacji. Efektem są trudności w wykazaniu skuteczności systemu, zastrzeżenia ze strony PKA i brak realnego wpływu procesów ewaluacyjnych na jakość kształcenia.
System, który istnieje, ale nie działa
W wielu uczelniach WSZJK formalnie funkcjonuje. Został formalnie wdrożony – uchwalony, ujęty w dokumentach – jednak w przypadku potrzeby jego stosowania okazuje się zbyt skomplikowany, niespójny lub niezrozumiały dla osób biorących udział w ewaluacji. Docelowo nie daje jasnych odpowiedzi, jak monitorować i oceniać jakość, i nie dostarcza wiarygodnych danych do decyzji. Co najważniejsze, nie pozwala realnie doskonalić programów studiów, które są podstawą sukcesu dydaktycznego każdej uczelni.
Nie jest to problem jednostkowy, lecz dostrzegalny systemowy wzorzec. Eksperci PKA wielokrotnie podkreślają, że to właśnie braki w WSZJK są przyczyną poważnych zastrzeżeń w raportach i uchwałach. Ich źródłem jest często brak przemyślanej i kompletnej siatki procedur ewaluacyjnych, obejmujących wszystkie obszary programu studiów i jego realizacji.
Kompletny system to punkt wyjścia
W skutecznym WSZJK nie chodzi wyłącznie o zgodność z przepisami, lecz to, by system realnie wspierał proces podejmowania decyzji – o modyfikacji sylabusów, obsady zajęć, czy zasobów dydaktycznych. Tylko wtedy może on służyć jako narzędzie zarządcze, a nie zbiór biurokratycznych zapisów.
Pierwszym krokiem do budowy takiego systemu jest zapewnienie kompletności procedur ewaluacyjnych, obejmujących ocenę poszczególnych elementów procesu kształcenia (np. metod dydaktycznych i form weryfikacji efektów uczenia się), oraz jego specyfikę (np. zgodność ze strategią i potrzebami rynku pracy, umiędzynarodowienie). Dopiero posiadając ich pełny zestaw, uczelnia może zacząć świadomie zarządzać jakością.
Co się dzieje, gdy tego brakuje?
- Zespół odpowiedzialny za jakość nie ma punktu odniesienia – nie wie, co i jak oceniać.
- Program studiów nie jest rzetelnie monitorowany, więc trudniej go doskonalić.
- Wnioski z przeglądów pozostają ogólnikowe, a zmiany kosmetyczne.
- PKA ma podstawy, by zakwestionować skuteczność WSZJK, co wpływa na ocenę całego kierunku.
Co więcej, wiele uczelni nie wie, jak zareagować na zalecenia wynikające z raportów PKA lub wewnętrznych przeglądów. Brakuje narzędzi, czasu i kompetencji, by szybko i trafnie uzupełnić system.
Rozproszona odpowiedzialność bez systemowego podejścia
To wyzwanie nie tylko dla prorektorów, prodziekanów czy pełnomocników ds. jakości, ale również dla wielu pracowników uczelni – dla członków komisji jakości, pracowników działów dydaktycznych, kierowników kierunków, a także osób prowadzących zajęcia, aktywnie uczestniczących w doskonaleniu programów. Bez uporządkowanego, kompletnego WSZJK ich wysiłki często okazują się nieskuteczne.
Dlatego istotne są regularne przeglądy i uzupełnienia WSZJK, w taki sposób, by powstał system zrozumiały, kompletny i możliwy do realnego zastosowania. Powinien uwzględniać priorytety uczelni, jej strukturę i specyfiki kierunków. Uporządkowana dokumentacja tworzy fundament pod realne zarządzanie jakością.
Autor: Grzegorz Laskowski
