Zarówno w poprzedniej ustawie jak i w tzw. Ustawie 2.0 niewielki obszar regulacji obejmuje organizacje studenckie. Założeniem twórców reformy było odformalizowanie procedur zakładania i funkcjonowania uczelnianych organizacji studenckich, skupienie narzędzi nadzorczych w rękach rektora i pozostawienie szczegółowych ustaleń samym uczelniom.

Rzecz dotyczy całkiem istotnego wycinka życia akademickiego. W życie kół naukowych (to wciąż dominujący typ uczelnianej organizacji studenckiej) jest zaangażowanych według różnych szacunków kilka tysięcy podmiotów. Ostatnie pełne badanie stanu ilościowego studenckiego ruchu naukowego miało miejsce w 2011 roku i wykazało, że we wszystkich uczelniach działa ponad 5 tysięcy organizacji. Wiele uczelni od tego czasu przeprowadziło “porządki” w rejestrach organizacji studenckich.

Obecnie, gdy w ustawie PSWiN nie ma już obowiązku prowadzenia rejestru organizacji tendencja do odchudzenia liczby istniejących w uczelni organizacji jest jeszcze silniejsza. Niezależnie od precyzji tych szacunków jest to kilka tysięcy organizacji, dziesiątki tysięcy studentów i nauczycieli akademickich, rektorzy, prorektorzy lub pełnomocnicy ds. ruchu naukowego itd.

Wiele osób bezpośrednio lub pośrednio zaangażowanych w działalność kół naukowych i innych organizacji tego typu (zespoły artystyczne, zespoły sportowe) zadaje pytania o to jak nowe przepisy ustawowe wpływają na życie tych organizacji, co powinny zrobić uczelnie, aby działać zgodnie z nowymi przepisami. Poniższe pytania to wybór tylko wybranych zagadnień. Odpowiedzi na nie są w żadnej mierze wyczerpaniem tematu. Każda uczelnia powinna jednak je sobie zadać.

Jaką przyjąć strategię wprowadzania zmian w systemie organizacji studenckich?

Nowe przepisy nie są rewolucyjne ale sam sposób tworzenia organizacji różni się znacząco od dotychczasowego. Nowopowstające koło informuje rektora jedynie o podjęciu uchwały założycielskiej (art. 111 ust. 2 PSWiN). Organizacje nadal są pod nadzorem rektora, tyle że decyzje o ich likwidacji nie są podejmowane przez senat uczelni. Robi to rektor, a na jego decyzje przewidziano tryb odwoławczy wraz z możliwością wniesienia skargi do sądu administracyjnego (art. 111 ust. 3 i 4 PSWiN).

Teoretycznie, można sobie wyobrazić dostosowanie istniejących procedur do nowych przepisów poprzez kosmetyczną zmianę dotychczasowych regulacji uczelni. Możliwa byłaby zmiana trybu wnioskowego na informacyjny polegająca na zmianie formularza, np. z wniosku na deklarację lub oświadczenie. Obowiązek przekazania do zatwierdzenia regulaminu przez rektora mógłby zostać zmieniony na zobowiązanie do przesłania regulaminu do wiadomości rektora itd.

Powyższe działanie najeży jednak rozpatrywać w kategorii rozwiązań tymczasowych a nie długofalowych. Wobec generalnych zmian w zdecydowanej większości uczelni trudno sobie wyobrazić, aby takie potraktowanie zagadnienia nie wywołało prędzej czy później problemów w praktyce działania organizacji. Zmiany w obszarze ruchu studenckiego powinny iść w parze z innymi reformami. Jest to też okazja do zmotywowania uczestników tego obszaru życia akademickiego do samoorganizacji i podniesienia ich kultury organizacyjnej.

Jakie są minimalne obowiązki sprawozdawcze i czy warto kołom „dociskać śrubę”?

Nowe przepisy ustawy wyraźnie wskazują, że każda organizacja powinna przynajmniej raz w roku składać sprawozdanie z wykorzystanych przez uczelnię środków na działalność (art. 111 ust. 5 PSWiN).

Autor: Tomasz Lewiński (Ekspert IRSW ds. prawnych)