Diagnoza i opracowanie programu naprawczego kierunku studiów

Dowiedz się więcej

Transfer technologii w szkołach wyższych

Zmiany systemu funkcjonowania uczelni w Polsce, jak i trendy europejskie wymuszają na szkołach wyższych większe otwarcie się na transfer technologii i usługi naukowo-badawcze. Zmienia się schemat oceny uczelni, a zbliżająca się ewaluacja przeprowadzona zostanie według nowych zasad, gdzie w II i III kryterium ewaluacji jednostek nabiera znaczenia współpraca z przemysłem, komercjalizacja wiedzy, usługi naukowo-badawcze.

Nie bez znaczenia jest także strumień finansowy płynący ze sprzedaży wiedzy, czyli produktu uczelni, który może znacząco polepszyć sytuację niektórych jednostek. Co ważne dotyczy on nie tylko politechnik, ale także uczelni humanistycznych i społecznych. I tu, co ciekawe, mamy coraz więcej przykładów komercjalizacji.

Do tej pory pomijany w wielu jednostkach aspekt transferu technologii, ochrony własności intelektualnej, czy też wynajmu aparatury naukowo-badawczej staje się dla władz uczelni coraz istotniejszy. Ustawienie dobrze funkcjonujących jednostek, spółek celowych, inkubatorów przedsiębiorczości stanowi duże wyzwanie w sprawnym zarzadzaniu uczelnią, szczególnie w dobie zmian wymuszonych nowymi przepisami.

Funkcjonowanie systemu transferu technologii w Polsce

Puzzle z ikoną szkolnictwa wyższego.
Ustawa 2.0 pozostawiła w praktycznie niezmienionej formie system transferu technologii w szkołach wyższych wskazując, iż w uczelni mogą funkcjonować:
  1. Centra Transferu Technologii
  2. Spółki Celowe
  3. Inkubatory Przedsiębiorczości

Centra Transferu Technologii

Podstawowym zadaniem Centrów Transferu Technologii jest komercjalizacja bezpośrednia, czyli sprzedaż technologii, udzielanie licencji. Ponadto po ich stronie leży ochroną własności intelektualnej, wycena IP uczelni, wynagrodzenia twórców, opiniowanie i wspieranie projektów naukowo-badawczych, w których występuje własność intelektualna.

Spółki Celowe

Spółki celowe stworzone zostały do komercjalizacji pośredniej, czyli obejmowania udziałów w spółkach spin off.  Ustawodawca dopuścił w art. 149 pkt 2. powierzenie przez uczelnię spółce celowej:

  1. zarządzania prawami do wyników lub do know-how, o których mowa w ust. 1, w zakresie komercjalizacji bezpośredniej;
  2. zarządzania infrastrukturą badawczą.

Inkubatory Przedsiębiorczości

Do zadań Akademickich Inkubatorów Przedsiębiorczości należy przede wszystkim wsparcie przedsiębiorczości studentów i doktorantów.

Praktyczne wyzwania związane z wyborem formy komercjalizacji uczelni

W ustawie definicje są proste i klarowne, jednak w praktyce zadania wszystkich jednostek się przenikają, przepływa przez wszystkie własność intelektualna i teoretycznie każda z tych jednostek przy spotkaniu z naukowcem, doktorantem czy studentem, będzie namawiać go do innej formy komercjalizacji wynalazku i skorzystania ze swoich usług.

W polskim systemie szkolnictwa wyższego są uczelnie, w których system funkcjonuje książkowo, jak w ustawie (centrum transferu technologii, spółka celowa i inkubator), są takie gdzie nie ma potrzeby powoływania spółki celowej i takie gdzie to spółka celowa uczelni wykonuje wszystkie zadania związane z komercjalizacją.

Porozumienie Centrów Transferu Technologii w 2020 roku przeprowadziło wśród członków porozumienia badanie, wg którego 67,3 % Uczelni (próba 52 uczelni) posiadało spółkę celową do komercjalizacji pośredniej.

Utworzenie spółki celowej to jedno, pojawia się zasadnicze pytanie z czego spółka ma się utrzymywać. Spółki często zakładane są w momencie pojawiania się pierwszego pomysłu komercjalizacji pośredniej, czyli założenia spółki spin off, w oparciu o uczelniane IP. Wielu Rektorów szuka odpowiedzi na pytanie w jaki sposób spółka celowa ma funkcjonować. Zysk z dywidend spółek zależnych pojawi się zapewne po kilku, jak nie kilkunastu latach, a bieżące koszty utrzymania spółka musi jakoś pokrywać. Indywidualny dla każdej uczelni system powinien zakładać na czym spółka celowa ma zarabiać i skąd brać środki na inwestycje w nowe spółki odpryskowe. Ponadto ważne są: polityka zarzadzania udziałami, wnoszenia aportu w postaci technologii oraz plany wejść i wyjść kapitałowych.

Wspominane wcześniej badanie wskazało, iż spółki celowe w 65 % prowadzą działalność komercyjną, wiele z nich prowadzi projekty zewnętrzne, cześć wspiera aktywnie spółki spin off m.in. oferując inkubację, pośrednictwo sprzedaży produktów i usług, często też mają one w swojej ofercie usługi będące domeną Inkubatorów Przedsiębiorczości, a oferowane dla spółek spin off (należy tu pamiętać kwestiach pomocy publicznej, gdyż każdy spin off jest spółką zewnętrzną). Ponadto w praktyce widać, że różna jest aktywność tych podmiotów w podstawowym celu ich istnienia. Najlepsza spółka wyinkubowała od początku działalności 28 spółek zależnych, jednak zdecydowana większość ma na swoim koncie od 0 do 4 spółek.

Regulamin zarządzania prawami autorskimi według ustawy 2.0

Według ustawy 2.0, każda z uczelni powinna określić regulamin zarządzania prawami autorskimi, prawami pokrewnymi i prawami własności przemysłowej oraz zasad komercjalizacji, który precyzuje w szczególności:

  1. prawa i obowiązki uczelni, pracowników, doktorantów i studentów w zakresie ochrony i korzystania z praw autorskich, praw pokrewnych i praw własności przemysłowej,
  2. zasady wynagradzania twórców,
  3. zasady i procedury komercjalizacji,
  4. zasady korzystania z majątku uczelni, wykorzystywanego do komercjalizacji, oraz świadczenia usług w zakresie działalności naukowej;
  5. zasady podziału środków uzyskanych z komercjalizacji między twórcą będącym pracownikiem uczelni publicznej a tą uczelnią;
  6. zasady i tryb przekazywania uczelni publicznej przez pracownika, doktoranta i studenta informacji o wynikach działalności naukowej oraz o know-how związanym z tymi wynikami, informacji o uzyskanych przez pracownika środkach z komercjalizacji oraz zasady i tryb przekazywania przez pracownika przysługujących uczelni części środków uzyskanych z komercjalizacji;
  7. zasady i tryb przekazywania pracownikowi przez uczelnię publiczną:
    – informacji o decyzjach, o przyjęciu wynalazku do komercjalizacji,
    – części przysługujących mu środków uzyskanych z komercjalizacji.

Regulamin zarządzania prawami autorskimi według regulaminu korzystania z infrastruktury badawczej

Drugi dokument to regulamin korzystania z infrastruktury badawczej, który określa w szczególności:

  1. prawa i obowiązki uczelni, pracowników, doktorantów i studentów w zakresie korzystania z infrastruktury badawczej przy prowadzeniu działalności naukowej,
  2. zasady korzystania i ustalania opłat za korzystanie z infrastruktury badawczej do prowadzenia działalności naukowej przez inne podmioty.

Wyzwania uczelni związane z komercjalizacją

Największym wyzwaniem władz uczelni nie jest jednak utrzymanie jednostek, stworzenie regulaminów, powołanie rad, zatwierdzenie przez senat dokumentacji, a utworzenie systemu zależności między jednostkami, sprawnej wymiany danych oraz jasna odpowiedzialność i decyzyjność w sprawie wyboru formy komercjalizacji. Brak takiego systemu prowadzi w wielu uczelniach do rywalizacji i konfliktów między jednostkami. Nie generalizując są dobrze działające systemy, gdzie jednostki ściśle ze sobą współpracują, a często ich zarządy przenikają się, przez co np. dzięki wspólnym projektom Inkubator Innowacyjności powstało ponad 90 nowych spin off. Są i takie, gdzie występuje konflikt czy rywalizacja między jednostkami.

System to jedno, jednak drugim dużym wyzwaniem dla polskiego systemu komercjalizacji jest fakt, że pracownicy uczelni w większości nie posiadają wnikliwej wiedzy o prawie własności przemysłowej, zaś regulaminy zarządzania własnością intelektualną są dla nich ostatnim dokumentem w gąszczu innych zarządzeń, uchwał i regulacji, z jakim muszą się zapoznać. Większość z nich równa pojęcie usług naukowo-badawczych z komercjalizacją. Ponadto za pojęciem ewaluacji widzą tylko artykuły, a nie komercjalizację czy wspominane usługi naukowo-badawcze. I tu duża praca u podstaw jaką trzeba wykonać, aby dogonić systemy zachodnie i zbudować zaufanie przemysłu do innowacji płynących z polskich uczelni. Warto korzystać z dobrych wzorców, dopasowanych do specyfiki uczelni.

Autor: Grzegorz Kierner

 

Sprawdź nasze szkolenie online!

Jak skutecznie budować współpracę uczelni i instytutów badawczych z otoczeniem gospodarczym?

Udostępnij:
Powrót do Bazy wiedzy

Potrzebujesz wsparcia doradczego lub szkoleniowego w tym obszarze? Chętnie pomożemy!

Umów się na bezpłatną konsultację